دکتر سیده مریم فاطمی – متخصص طب سنتی

انرژی چی در طب سنتی چینی

«چی» متشکل از دو عنصر متضاد یین و یانگ است که برای حفظ سلامت همیشه باید متعادل باشند. طب سنتی چینی عمدتاً وابسته به فرهنگ چینی و دانش چینی در مورد گیاهان مختلف، درختان، مواد و گیاهان مورد استفاده است.

فرهنگ چینی، مانند هر فرهنگ دیگر آسیایی دارای فلسفه‌ای خاص است. علاوه بر این، سبک زندگی چینی‌ها به بخشی از TCM تبدیل شده است.

گسترده طب سنتی

طب سنتی علاوه بر چین نیز در دیگر کشورهای شرق و جنوب آسیا از جمله ژاپن و کره نیز وجود دارد. برخی از این سیستم‌ها از طب سنتی چینی الهام گرفته و از برخی جهات شبیه آن هستند، اما هر یک ویژگی‌های متمایز خود را توسعه بخشیده‌اند. در طی حدود صدها سال TCM در بسیاری از کشورهای آسیایی مانند کره، ژاپن و بسیاری از بخش‌های آسیای جنوبی گسترش یافت.

طب سنتی چین همواره بخش مهمی از مراقبت‌های بهداشتی در چین بوده است، اما در طول چند دهه‌ی گذشته، محبوبیت آن در جهان غرب افزایش پیدا کرده است. امروزه، شیوه‌هایی مانند طب سوزنی، تای چی و درمان گیاهی را می‌توان در بسیاری از مراکز بهداشتی و درمانی یافت و مطالعات علمی خواص درمانی آن‌ها را نشان داده است.

در حال حاضر ارائه‌دهندگان مراقبت‌های بهداشتی TCM تقریباً در هر کشوری در جهان و در هر ایالت در آمریکا فعالیت می‌کنند. بسیاری از پزشکان طب سنتی در چین در آمریکا، متخصصان طب سوزنی نامیده می‌شوند.

• درمان شامل درمان دارویی
• درمان طب سوزنی
• درمان چی گونگ
• درمان از طریق تغییر سبک زندگی
• تغذیه‌ مناسب و ورزش

این حقیقت که طب سنتی در چین در طی هزاران سال وجود داشته و هنوز هم استفاده می‌شود، گواهی بر ارزش آن به عنوان یک شکل مراقبت و سلامت از افراد بیمار است.

تاریخچه طب سنتی چینی

طب سنتی چینی ریشه در چین باستان دارد و  تاریخچه‌ی غنی و طولانی دارد که در طی هزاران سال تکامل یافته است. این طب سنتی بعد از طب مصری و بابلی سومین شکل قدیمی طب بوده است. طب سنتی چینی حاصل نسل‌ها تلاش پزشکان، دانشمندان، هنرمندان رزمی و راهبانی است که هر دو اصول قانون طبیعی طبیعت و همچنین مراحل مختلف چرخه‌های طبیعی زندگی را بررسی کرده‌اند. این طب سنتی یک روش پیچیده و طبیعی پزشکی است.

طب سنتی چینی به چهار موضوع اشاره دارد:

• فیزیولوژی بدن انسان
• آسیب‌شناسی
• تشخیص بیماری
• پیشگیری و کنترل بیماری

در طی هزاران سال، مردم چین تجربه‌ی زیادی در مبارزه با انواع بیماری کسب کردند و بنابراین نظریه‌های پزشکی منحصر به فرد خود را در راستای فلسفه‌ی باستانی چینی شکل دادند.

یک باور در طب سنتی چینی وجود دارد که مصرف هر چیزی بیش از حد خود باعث آسیب رساندن به بدن می‌شود.

انرژی از دیدگاه طب سنتی چینی:

• برای اتصال اندام‌های داخلی با خارج از بدن و پیوند دادن فرد با محیط و عالم
• برای هماهنگ کردن اصول یین و یانگ در درون اندام بدن و پنج مواد
• برای توزیع چی در بدن
• برای محافظت از بدن در برابر عدم تعادل خارجی مربوط به آب و هوا (باد، گرمای تابستان، رطوبت، خشکی، سرما و آتش)

ویژگی طب سنتی چینی

یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد طب سنتی چینی سیستم مریدین یا نصف‌النهار است. پزشکان چینی بدن را به شکل شبکه‌ای از مسیرهای انرژی می‌بینند که مریدین نامیده شده و به کانال‌های انرژی پیوند می‌خورند و تعادل اندام‌های مختلف را تنظیم می‌کنند.

همچنین طب سنتی چینی یک رویکرد جامع به سلامت دارد که بر سلامتی فرد به عنوان یک کل واحد به جای تمرکز بر روی یک علامت یا بیماری خاص تأکید می‌کند.

دیدگاه طب سنتی در مورد ساختار بدن

اطبای حوزه‌ طب سنتی در چین در مورد ساختار بدن انسان کالبد شکافی نمی‌کردند، چرا که فکر می‌کردند بریدن بدن توهین به اجداد فرد است. در عوض، آن‌ها درک درستی از موقعیت و عملکرد ارگان‌های مهم را در طول قرن‌ها مشاهده بدست آوردند و سپس آن‌ها را با اصول یین، یانگ، چی و پنج عنصر ارتباط می‌دادند. به این صورت که:

• چوب مربوط به کبد (یین) و کیسه صفرا (یانگ)
• آتش به قلب(یین) و روده کوچک (یانگ)
• زمین به طحال (یین) و معده (یانگ)
• فلز به ریه‌ها (یین) و روده بزرگ (یانگ)
• آب به کلیه‌ها (یین) و مثانه (یانگ)

آنها معتقد بودند که بدن دارای پنج ماده‌ ضروری است که شامل خون، روح، جوهر حیاتی (اصل رشد بدن از طریق چی و خون)، مایعات (تمام مایعات بدن غیر از خون، از جمله بزاق، مایع نخاعی، عرق، و…)  است.

فواید طب سنتی چینی

طب سنتی چینی در درمان طیف گسترده‌ای از بیماری‌های انسان مؤثر است و به موارد زیر کمک می کند:

• کاهش درد
• بیماری‌های حاد مانند آنفولانزای روده و سرماخوردگی
• همچنین بیماری‌های مزمن مانند آلرژی
• اختلالات زنان
• بیماری‌های ایمنی خودکار
• بیماری‌های مزمن ویروسی
•  بیماری‌های دژنراتیو مرتبط با افزایش سن

در طول چند سال گذشته بسیاری از بیمارستان‌ها و دانشگاه‌ها در سراسر جهان و همچنین ارتش ایالات متحده نیز مطالعاتی در مورد اثرات مثبت طب سوزنی چینی انجام داده است.

طب سوزنی و طب سنتی چینی

این دو طب توسط مؤسسه‌ی ملی بهداشت (NIH)، طب مکمل و جایگزین (CAM)  شناخته شده و سازمان بهداشت جهانی نیز  طب سنتی را در درمان ۴۰ اختلال رایج مؤثر دانسته است. طب سنتی چینی به تقویت سلامت روحی و جسمی به طور همزمان کمک می‌کند.

اثرات فوری آن شامل احساس سلامت و همچنین یک حس آرامش است. در تقویت و تغذیه‌ سیستم ایمنی بدن مفید است. به درمان بیماری‌های متعدد بر اساس نسل‌ها تجربه‌ی بالینی، کمک می‌کند.

به عنوان یک درمان برای حفظ تعادل کلی بدن عمل می‌کند و نه تنها علائم، بلکه علت ریشه‌ای این علائم را درمان می‌کند. پزشکان TCM از داروهای گیاهی و روش‌های درمانی ذهنی و جسمی از جمله طب سوزنی و تای چی برای پیشگیری یا درمان مشکلات مربوط به سلامت انسان استفاده می‌کنند.

عوارض طب سنتی چینی

استفاده از درمان‌های گیاهی، نباید عوارض جانبی داشته باشد در صورتی که به بیمار داروی گیاهی با فرمول مناسب داده شده باشد و آن را به شیوه‌ی تجویز شده، مصرف کند. برخی از افراد درد کم و یا سفتی را چند روز پس از دریافت ماساژ Tui na  احساس می‌کنند اما این درد دائمی نیست.

عوارض جانبی ناشی از طب سوزنی و یا ورزش درمانی با راهنمایی یک معلم کارآزموده به ندرت اتفاق می‌افتد. با این وجود، در مصرف داروهای گیاهی و عوارض جانبی احتمالی و یا وجود سموم در هر آماده‌سازی و همچنین تداخل با سایر داروها احتیاط باید کرد. بیماران باید با پزشکان دارای مجوز مشورت کنند.

راههای درمان طب سنتی چینی

• طب سوزنی
• درمان گیاهی
• ماساژ پزشکی چینی Tuina
• حجامت
• ماساژ درمانی

چی گونگ: ورزش‌های کششی و تنفسی که اکسیژن و جریان خون بدن را افزایش می‌دهد و به افزایش دامنه‌ی حرکت مفاصل کمک می‌کند

طب سنتی چینی از پنج عنصر برای درک ماهیت و طبیعت انسان استفاده می‌کند. این پنج عنصر عبارتند از:

چوب، آتش، زمین، فلز و آب

در این طب سنتی اعتقاد بر این است که هر عنصر به یک فصل، به یک ارگان داخلی و به یک احساس مربوط است. یک رابطه‌ی هماهنگ بین پنج عنصر در بدن، باعث ایجاد یک رابطه‌ی متعادل با خود، با دیگران و با طبیعت می‌شود و زمانی که این عناصر هماهنگی را از دست بدهند، فرد به وضعیت بیماری می‌رسد.

نحوه درمان و تشخیص 

• مفهوم تشخیص
• تشخیص شامل مشاهده‌ی علائم فرد از جمله محل، علل و ویژگی‌های علائم است.

این نوع تشخیص می‌تواند ماهیت یک بیماری در مرحله‌ی خاصی را منعکس کند. بنابراین بینشی جامع‌تر و عمیق درباره‌ی روند رشد و نمو یک بیماری ارائه می‌دهد.

تشخیص بیماری در طب سنتی چینی

به چهار روش نگاه کردن، گوش دادن، پرسش و احساس نبض و سپس انجام تجزیه و تحلیل جامع علائم و علائم فیزیکی است. به این صورت، پزشک علل، محل و ویژگی‌های این بیماری را می‌تواند تشخیص دهد. درمان در TCM و اصول و روش‌های درمانی به علائم و نشانه‌های شناسایی شده در مرحله تشخیص وابسته است.

تشخیص پایه‌ و اساسی برای درمان بهتر است در حالی که درمان شامل روش‌های درمان است. از زمان تشخیص تا درمان، دکتر باید ابتدا بیماری را تشخیص دهد و پس از آن درمان را آغاز کند. بیماری را می‌توان از طریق علائم و نشانه‌های آن تشخیص داد. بنابراین دکتر باید قبل از اتخاذ هرگونه روش درمان درک درستی از این علایم و نشانه‌ها داشته باشد.

منبع: نشریه سلامت سبز مجتمع تخصصی و فوق تخصصی کیمیا، 1398